DEPREM ÖNCESİ ALINACAK ÖNLEMLER
Yerleşim bölgeleri titizlikle belirlenmelidir.
Yerel zeminlerin deprem etkisi altındaki davranışları; zeminin türü, kalınlığı ve yer altı su seviyesine göre değişmektedir. Has
arlarda temel zeminin ve yapının davranışları büyük önem taşımaktadır.
Bu nedenle;
İmara yeni açılacak sahaların zemin etüdü mutlaka yapılmalıdır. Yapılaşmaya uygun olan yerler tespit edilmelidir.
Deprem bölgelerinde konut ve sanayi tesisleri yapılacak en sağlam yer, üzerinde kalın toprak olmayan düzgün veya az meyilli, yatay tabakalanmış çeşitli sertlikteki kaya topraklarının üzerleridir..
*Gevşek zeminli, kaygan ve ovalık bölgeler iskana açılmamalı ve buralarda bina yapılmamalıdır.
*Binalar, gevşek toprakla örtülü çok meyilli yerlere yapılmamalıdır. Çünkü buralarda toprak kayması olabilir. Bina yapılacak meyilli yerler, yağışların çok ve suların bol olduğu zamanlarda incelenmelidir. Toprakta kabarma varsa, bina yapılmamalıdır.
*Bina inşa edilecek yerin yukarısında yarılmış, parçalanmış ve kökü olmayan kayalar varsa, buralara bina yapılmamalıdır. Çünkü kökü olmayan kaya parçaları yukarılardan düşmüştür ve bu kayalar bir deprem sırasında ve sonrasında binaların üzerine düşebilir
* Dik yarların yakınına, dik boğaz ve vadilerin içine bina yapılmamalıdır.
* Çok kar yağan ve çığ gelen yamaçlarda bina yapılmamalıdır.
*Yamaçlardan inen kuru dere yataklarının içine veya ağzına bina yapılmamalıdır.
*Yamaçlardan sızan suların toplandığı çukur, çayır ve bataklık yerlere bina yapılmamalıdır.
*Yaşanılan yer deprem bölgesi ise; hemen birkaç metre altında su bulanan yumuşak toprak, kil, kum üzerine bina yapılmamalıdır. Zorunlu hallerde gerekli saha ve laboratuvar deneylerine dayanan zemin araştırması yapılmalıdır. Gerekli görülüyorsa zemin ıslahı yapılmalı, zemine uygun temel tipleri seçilmeli ve yapılacak binanın temeli derin olmalıdır. (Temel derinliğinin bina boyunun 1/6’sında olma şartı aranmalıdır.)
*Deprem olan yerlerin, önceden belirlenen fay hatları üzerinde olduğu gerçeği unutulmamalı, büyük acıların tekrar tekrar yaşanmaması için; imara açılacak sahaların, sağlam zeminli ve fay hattından en az 5 km mesafede olmasına dikkat edilmelidir.
*İmara açılmış sahalarda da binaların inşa edileceği zeminin yerleşime elverişli olup olmadığı araştırılmalıdır.Zemin incelesi yaptırılmalıdır.
Yapının genel ve deprem güvenliğine dikkat edilmelidir.
*Tüm yapılar “Afet Bölgelerinde Yapılacak Yapılar Hakkında Yönetmelik” (Deprem Yönetmeliği) ve “Depreme Dayanıklı Yapı Tekniğine” ile yetkililerin verdiği yönergelere uygun olarak, deprem etkilerine karşı dayanıklı yapılmalıdır.
*Binalar, zemin özelliklerine uygun yapı tasarımları ve deprem tehlikelerini de dikkate alan yapı teknikleri ile kaliteli malzeme (TSE belgeli olmasına dikkate edilmeli) ve işçilikle, uzman denetim elemanlarının gözetiminde yapılmalıdır.
*Binalar bütünüyle konut veya işyeri olarak projelendirilmelidir. Evler sadece imar planında konuta ayrılmış yerlere inşa edilmelidir.
*Konutlarda mümkün olduğunca tek kat veya en fazla iki veya üç kat tercih edilmelidir.
*Yapıların temellerinde kot farkı olmamalı, gevşek yüzey toprağına oturtulmamalı, kaya ya da sıkı toprağın üzerine kadar inilmeli ve mutlaka sağlam zemine oturmasına dikkat edilmelidir. Uygun olmayan zeminlerde zemin ıslahı yapılmadan temel inşasına başlanmamalıdır. Bütün deprem bölgelerinde temel derinliği, zemin özelliklerine, donma derinliği, yeraltı su seviyesi gibi faktörler dikkate alınarak saptanmalıdır. Temel derinliği, toprağın donma derinliğinin ve yer altı su seviyesinin altına kadar inmelidir.
*Beton ve demir kontrollerinin mutlaka bir inşaat mühendisi tarafından yapılması sağlanmalıdır.
*İnşaatlarda fenni mesuliyet alan mühendislerce yapılan projeler, “İnşaat Mühendisleri Odası”nca vize edilmeli ve belirli inşaat aşamalarında kontrolleri yapılmalı, uygun yapılar iskana açılmalıdır.
*Bacalar, deprem sırasında yıkılmayacak ve çatıya zarar vermeyecek biçimde betonarme veya çelikten yapılmalıdır.
*Çatılar, deprem ve fırtına olasılığı göz ününde bulundurularak mutlaka döşemeye bağlanmalıdır. Çatılara zorunluluk yoksa devrilebilecek üniteler (su deposu, klima soğutucu üniteleri, antenler, tesisat, tesisat deposu vb.) konulmamalıdır.
*Çatı kaplamalarında mümkünse, dökülebilecek çatı örtüsü yerine, levha kaplamalar tercih edilmelidir.
* Daire, ev ya da bina satın almadan önce projesinin ve ruhsatının olup olmadığı, “Deprem Yönetmeliği” ne uygun olarak yapılıp yapılmadığı, binanın taşıyıcı sistemine (kolon, kiriş, taşıyıcı duvar, temel vb.) özen gösterilip gösterilmediği ve depreme dayanıklı olup olmadığı araştırılmalıdır. “Yapı Kalite Belgesi” ile “Deprem Sigortası” olmayan yapılar satın alınmamalıdır.
*Oturulan yapıların güvenliğinden emin olmak için ya da olası bir depreme ne denli bir direnç gösterebileceğini öğrenmek için ikamet edilen şehirlerdeki “Türk Mühendis ve Mimar Odaları”na ve Belediye Başkanlıklarına ya da Mühendislik Fakültesi bulunan Üniversitelere müracaat edilerek bilgi ve yardım alınmalıdır. Özellikle binaların ana yapısal elemanları yetersizse, yetkili uzman kişiler tarafından güçlendirme projeleri ile takviye edilmelidir.
*Ev ve binalara izinsiz kat inşa edilmemelidir. Bu ilave kat bir deprem sırasında binanın tamamen yıkılmasına sebep olabilir.
*Balkonlar çıkma yapılmamalı, gömme denilen sistemde yapılmalıdır.
*Kolon ve kiriş arasında yer alan ara duvarlar tamamen veya kısmen de olsa ortadan kaldırılmamalıdır. Özellikle iş yerlerinin ve mağazaların bulunduğu giriş katlarında bu hususa dikkat edilmelidir.
*Yerlerdeki ve duvarlardaki çatlaklar ile yapısal bozuklukların işaretleri görülürse, bir uzman görüşü alınarak değe
rlendirilmelidir.
*Yağmur nedeni ile çatıdan akan suların, çürüme ve paslanmaya neden olmaması için binanın temelinden uzaklaştırılması ve su kanallarına akıtılması sağlanmalıdır.
*Büyük binalarda bulunması gereken geniş hacimli su depoları, deprem sırasında binanın salınımını olumsuz yönde etkilememesi için bina dışına yapılmalıdır.
*Hatalı elektrik tesisatı ve gaz bağlantıları onarılmalıdır.
*Elektrikler kesildiğinde otomatik olarak devreye giren jeneratörler, olası gaz kaçakları nedeniyle yangın ve patlamalara yol açmaktadır. O nedenle jeneratörlerde deprem sarsıntıları sırasında devreyi kesen sistem bulundurulmalıdır.
*Gaz kaçağı ve yangına karşı gaz vanaları ve elektrik sigortaları otomatik hale getirilmelidir.
*Ev ve iş yerlerine, mümkünse yangın ve gaz algılama sistemleri taktırılmalıdır.
* Binayı acilen terk etmek için kullanılabilecek yollar işaretlenmeli, çıkış yolları üzerine gereksiz eşya ve malzeme konulmamalıdır.
*Okullarda, yurtlarda ve çok kişinin çalıştığı ve bulunduğu yerlerde, olağanüstü durumlarda insanların çıkışını çabuklaştırmak için kapılar dışarı doğru açılacak şekilde yapılmalıdır.
*Bilhassa okullar ve yurtlar ile çok kişinin çalıştığı iş yerlerinde, deprem sarsıntısı sırasında binalardan atlamaları önlemek için üst katlardaki pencereler açılmayacak şekilde kapatılmalı, havalandırma sadece üstteki camlardan sağlanmalıdır.
*Ev ve işyerlerinin büyüklük ve özelliğine göre önceden belirlenen sayı ve özellikteki yangın söndürme cihazları bulundurulmalı, kullanılması öğrenilmeli ve periyodik bakımları da yapılmalıdır.
*Okullar, yurtlar ve işyerleri tefriş edilirken, kolay yanıcı maddelerden kaçınılmalı, mevcut malzemeler içinde yangına karşı gerekli önlemler alınmalıdır.
*Asansörlerin kapı yanlarına “Deprem sırasında kullanılmaz” levhası asılmalıdır.
*Deprem öncesinde tüm yollar açık tutulmalıdır. Büyük şehirlerde yol kenarlarına park etme tamamen yasaklanmalı, semtlerde depreme dayanıklı otoparklar inşa edilmelidir.
Tüm bireylere, “Deprem, Alınacak Önlemler ve İlk Yardım” konularında gerekli olan bilgiler verilmeli, beceriler kazandırılmalıdır.
Deprem öncesinde, sırasında ve sonrasında neler yapılması, nasıl davranılması gerektiği son derece büyük önem taşımaktadır. Bu nedenle aile büyüklerine, öğretmenlere, yöneticilere, toplumda rehberlik yapacak olanlara, kısacası vatandaş olarak hepimize büyük sorumluluk düşmektedir.
Sorumluluk taşıyan her birey; aile bireylerine, maiyetindekilere ve toplumun her kesimine:
*Deprem gerçeği ile iç içe yaşanacağını, “Depremle Yaşamayı Öğrenmek” zorunda olduklarını uygun bir dille anlatmalıdır. Gerekli önlemleri almaları ve olaylar karşısında bilinçli ve soğukkanlı davranmaları halinde olumsuzlukları en az zararla atlatacaklarını vurgulamalıdır.
*Bulunulan ortamda deprem olması halinde: nerelere, ne şekilde sığınacaklarını, ne şekilde hareket edeceklerini, nereye, ne şekilde tutunacaklarını anlatmalıdır. Evde, okulda ve işyerlerinde değişik büyüklükteki depremlere karşı senaryolar hazırlanmalı, zaman zaman tatbikatlar yapılmalı ve gerekli önlemler alınmalıdır.
*“Ev, Okul ve İşyerini Boşaltma Planı” hakkında bilgi verilmeli, plan yapılması sağlanmalı ve bunun tatbikatı yapılmalıdır.
*Çocukların devam ettikleri okulda “Deprem Güvenlik Planı” var mı? Okul yöneticileri deprem sonrasında okul binalarının tahliyesini ve kurtarma işlerini planlamış mı? Bu konu ile ilgili tatbikatlar yapılıyor mu? Yangın, gaz kaçakları, su ve kanalizasyon borusu patlamalarına karşı tedbirler alınmış mı? Bu konular okul yöneticilerine sorulmalı, gerekiyorsa idarecilerle iş birliği yapılmalı “ Deprem Güvenlik Planı” oluşturulmalıdır.
*Yatakların; sabitlenmemiş devrilebilecek elbise dolabı, raf vb. eşyalar ile pencerelerden uzakta yerleştirilmesi, gece yatarken oda kapılarının açık bırakılması, kapı arkasına yatak, yorgan, halı vb. malzemelerin konulmaması, cam kırılmalarının vereceği hasardan korunmak için perdelerin kapalı tutulması gerektiği anlatılmalıdır.
*Acil durum yetkililerine (Sivil Savunma, İtfaiye, Kurtarma Ekipleri, Asker, Polis.. ) güvenmeleri gerektiğini anlatmalı, çocuklara bu kuruluşların önemini, telefon numaralarını ve telefonla nasıl arayacaklarını öğretmelidir.
*İlk yardım kurslarına katılmalarını sağlamalıdır.
*Ev, okul ve işyerlerindeki elektrik, gaz, su şebekelerini kapatabilmeleri için ana şalter ve vanaların yerlerini ve nasıl kapatılacağını öğretmelidir.
*Yangın söndürme cihazlarının nasıl kullanılacağı öğretilmeli, evlerde de bu cihazların bulundurulması sağlanmalıdır.
*Hiçbir yerden yardım alınmaksızın 72 saat (Üç gün) veya daha uzun bir süre boyunca, evlerde, yurtlarda, işyerlerinde ve arabalarda hayatta kalma mücadelesini vermeye hazırlıklı olmaları sağlanmalıdır.
*Deprem sırasında denizde meydana gelebilecek dalgaların, özellikle deniz kenarında yaşayanlar için tehlike yaratabileceği bilgisi verilmeli, vatandaşlar bilinçlendirilmelidir.
*Basın, radyo ve televizyonlarda “Deprem, Alınacak Önlemler, İlk Yardım” konularında düzenli eğitim programları hazırlanarak halk eğitilmelidir. Bireylerin bu programları izlemeleri teşvik edilmelidir. Ayrıca depremle ilgili broşürler hazırlanarak dağıtılmalı ve halk bilinçlendirilmelidir.
*Yerleşim birimlerine en yakın hastane, eczane, itfaiye, polis noktası, ambulans yükleme noktaları aile bireyleri tarafından önceden öğrenilmelidir.
*Aktif bir sivil savunma teşkilatı oluşturabilmek için görevlilere baş vurulmalıdır. Bu amaçla kurulmuş gönüllü kuruluşlar teşvik edilmelidir.
*Ailede bulunan yaşlı, hasta ve özürlü kişilere nasıl yardım edileceği planlanmalıdır.
*Resmi ve özel büyük kuruluşlarda “Acil Kurtarma Ekipleri” oluşturulup eğitilmeli ve gerçek senaryolara göre tatbikatlar yapılmalıdır.
*Her sokak, site ya da apartman sakinleri deprem öncesinde içerisinde jeneratör, beton kırma, demir kesme, kaynak, kriko gibi alet ve makinelerin bulunduğu kulübeleri açık alanlara inşa etmeli, periyodik kontrollerini yapılarak aletleri çalışır durumda tutmalıdır. Ayrıca önceden yer altı içme suyu deposu da inşa edilmelidirler.
*Bina ve çevresine ait yönlendirici ve bilgi veren krokiler yerleştirilmelidir.
*Deprem bölgeleri için ayrıntılı veri tabanları (Bina sayısı, nüfus, jeoloji, jeomorfoloji, yol, şehir, nüfus haritaları vb.) oluşturulmalıdır.
*Her birey için, acil durumlarda ihtiyaç duyabileceği malzemelerin bulunduğu KİŞİSEL ACİL DURUM ÇANTASI hazırlanıp, kolayca ulaşılabilecek yakın bir yerde her an hazır bir şekilde bulundurulmalıdır.
KİŞİSEL ACİL DURUM ÇANTASINDA bulunması gereken malzemeler:
· Taşınabilir pilli radyo ve yedek pilleri
· El feneri ve yedek pilleri
· Düdük
· İlk yardım çantası ve kitapçığı
· Sürekli kullanılan özel ilaç
· Yiyecek (Bisküvi, konserve, kurutulmuş meyve, meyve suları...)
· Şişe su
· Mendil
· Tuvalet kağıdı, temizlik malzemeleri
· Telefon kartı ve jetonu
· Bozukluk para
· Battaniye
· Eldiven, giyecek (iç çamaşırı, çorap, hırka ya da kazak), ayakkabı
Not: Yiyecek ve sular belli aralıklarla yenileri ile değiştirilmelidir. Varsa, cep telefonlarının şarjlı olarak yakında bulundurulmasına özen gösterilmelidir.
DEPREM SONRASI buluşma planı hazırlanmalıdır.
Deprem olduğu zaman aile bireyleri farklı yerlerde olabilirler ya da deprem kargaşası sonrasında birbirlerinden ayrılabilirler. Böyle bir olasılığa karşı, depremden sonra buluşmak için önceden bir-iki yer belirlenmelidir.
Bu yerler tüm aile bireylerinin bildiği yakın çevreler olmalıdır.
Belirlenen bu yerler depremden zarar görmüş olabilir. Bu sebeple oturulan şehirden en az 100 km. uzakta yaşayan bir akraba veya arkadaş “Haberleşme Aracı” olarak seçilmelidir.
Şehirler arası;
Tüm aile bireyleri, “Olası Buluşma Noktaları” adresleri ile “Haberleşme Aracı” olarak seçilen kişinin isim, telefon numarası ve adresini küçük kartlar üzerine not ederek cüzdanlarında, çantasında veya yanlarında taşımalıdırlar.
Depremden sonra aile bireyleri “Olası Buluşma Noktaları” ında buluşamazlarsa, “Haberleşme Aracı” olarak seçilen kişiyi arayarak, bulundukları yeri bildirmelidirler.
Acil telefon numaraları not edilmelidir.
Acil durumlarda yardım istemek için, önemli telefon numaraları ile aile için önemli telefon numaraları yazılarak, telefon rehberinin iç kapağında ya da telefonun üzerinde bulundurulmalıdır.
Aileye dair önemli belgeler ile bilgiler yazılarak saklanmalıdır.
Bir deprem sırasında, aileler için yaşamsal önem taşıyan bir takım belgeleri kaybetmemek için önlem alınmalıdır.
· Senetler, vasiyetnameler, vergi kayıtları, doğum belgeleri , nüfus kayıtları, pasaport, kredi kartı ile ilgili bilgiler ve diğer yaşamsal önem taşıyan belgeler evde küçük bir kasada veya bankadaki emanet bir kasada ya da ateşten etkilenmeyecek bir yerde saklanmalıdır.
· Bu belgelerin arasına “önemli aile bilgileri” de 2 nüsha yazılarak bir nüshası ev dışında emniyetli bir yerde olmak üzere saklanmalıdır.
Ev içinde güvenliği sağlamak için “Deprem Güvenlik Planı” yapılmalıdır.
*Birinci derece deprem bölgesinde bulunan her evde ve işyerinde “Deprem Güvenlik Planı” oluşturulmalıdır. Ev, okul ve işyerlerinin bütün odalarında en güvenli ve hayat üçgeni oluşturulabilecek yerler önceden belirlenmelidir. Bu yerler arasında: Sağlam bir masa, sıra, içi kitap ya da çamaşır dolu sandık, dolgun ve hacimli koltuk, kanepe, çekyat, para kasası, kalorifer petekleri, mutfak tüpü, döküm küvet, fırın, çamaşır-bulaşık makinelerin yanı olabilir.
Genel ve deprem güvenliği olan sağlam binalarda; bilhassa küçük hacimli odalarda iki duvarın birleştiği köşe, kolon-kiriş altları, kapı eşikleri sığınılacak yerler olabilir. Bu tür binalarda tavandan duvarlardan ve yüksek yerlerden düşecek eşyalara karşı korunmak amacıyla masa, sıra vb. altına girilebilir.
* Deprem anında panik yaşanabilir. İnsanlar doğru düşünemeyebilirler. Böyle bir durumda önceden nerelere saklanılabileceği belirlenmeli, aile bireylerine, öğrencilere ve işyerlerinde çalışan personele belirtilmeli ve zaman zaman tatbikatlar yapılmalıdır.
Ev ve işyeri içlerindeki güvenli alanların belirlenmesiyle, insanlar, kendisini olası bir ölümden veya yaralanmadan kurtarabilir.
*Evde ve işyerinde hasar görebilecek ve/veya verebilecek eşyalar belirlenmeli, dar çıkış yollarında, deprem sırasında düşerek çıkışı engelleyecek mobilyalar, dolaplar, sehpalar ve benzeri eşyalar varsa, bunlar çıkış yollarından kaldırılmalı ya da deprem anında düşmeyecek şekilde duvara veya bulundukları yere sabitlenmelidir.
*Ev ve işyerlerinde deprem öncesi güvenliği sağlamak için; “Deprem Güvenlik Planı” yapılmalı ve “Deprem Güvenlik Planı Formu” doldurulmalı ve aile bireyleri bilgilendirilmelidir.
Deprem Güvenlik Planıyla, deprem anında panik yaşama ve doğru düşünememe olayları az da olsa ortadan kaldırılır ve böyle bir durumda, aile fertleri nasıl davranmaları gerektiğini ve nerelerde saklanacaklarını bilirler.
6- Asılı duran eşyalar, özellikle pencerelere yakın bulunan veya asılı duran lambalar, avizeler belirlenmelidir.
· Asılı duran tüm eşyaların yeri dikkatlice kontrol edilmelidir. Deprem sırasındaki sarsıntıda pencerelere çarpacak kadar yakınsa, onların yeri değiştirilmelidir.
· Tavana asılı olan saksılar var ise ve ucu açık bir kancaya takılmış ise, saksının kancadan kurtulup düşmemesi için kancanın diğer ucundan tavana girmesi sağlanmalıdır ya da kancanın ucu açık kalmayacak şekilde tel bağlanmalıdır.
7- Yatakların ya da koltukların üzerlerinde duran ayna ya da ağır çerçeveli resimler belirlenmelidir.
· Ağır çerçevesi olan tüm tablolar ve aynalar yataklardan, koltuklardan ve sandalyelerden uzak bir yere asılmalıdır.
· Bu tür eşyalar alt ve üst kısımlarına vidalar yerleştirilerek ya da bir telle bağlanarak birkaç noktadan sabitleştirilmelidir.
8- Şiddetli bir sarsıntıda, kapaklarını sağlam bir biçimde tutmayacak, mutfak, banyo ve çalışma odalarındaki kilit dilleri belirlenmelidir.
· Bunlar süngülerle sağlamlaştırılmalıdır.
9- Yüksek ya da tehlikeli yerlerde duran ve kırılabilecek kapların içinde bulunan zehirli maddeler ya da parlayıcı-patlayıcı özelliği olan sıvılar belirlenmelidir.
· Bu maddeler daha alçak yerlere konulmalı, sağlam ve devrilse bile açılmayacak kaplarda muhafaza edilmelidir. Üzerleri dikkat çekecek şekilde etiketlenmelidir.
· Bunlar su ve yiyecek depolarından, çocukların ve hayvanların ulaşabileceği yerlerden uzak tutulmalıdır.
10- Evde ve iş yerinde duvarlar ile elektrik, su, gaz tesisatları kontrol edilmelidir. Gerekiyorsa tamirat ve tadilat yapılmalıdır.
Gerekli olan malzemeler depolanmalıdır.
Depremden sonra yardım ekipleri, Kızılay görevlileri, gönüllü kişiler ve kuruluş temsilcileri depremzedelere en kısa zamanda ulaşacak, çadır,yiyecek,giyecek gibi ihtiyaçları karşılayacaktır. Ancak yine de acil ve olağanüstü durumlar için her evde uygun ve kolayca ulaşabilecek bir yerde, içinde acil durumlarda ihtiyaç duyulacak malzemelerin bulunduğu , ufak bir depo hazırlanmalıdır.
Deprem için gerekli ihtiyaç maddelerinin hazırlanmasıyla, olası bir depremden sonra kişi, kendisinin en az 72 saat yardımsız biçimde hayatta kalmasını sağlayabilir.
